Tác dụng của tỏi (Allium sativum) trong chăn nuôi

Category: Kiến thức chăn nuôi 12 0
Alixin có hoạt phổ kháng sinh rất rộng và mạnh. Thực tế có tác dụng với cả vi khuẩn lẫn virus và cả nguyên sinh động vật.
I. Giới thiệu cây tỏi
Tỏi có nguồn gốc ở Siberi. hiện dược trồng ở khắp nơi của Châu á, Châu Âu.
Tỏi là cây nhỏ mọc tử củ lên. Cây cao chừng 20 – 40 cm. Thân giả mang nhiều lá dài, hẹp. Giữa củ mọc lên một cuống mang một số hoa ở đỉnh, bọc trong một mô mỏng. Hoa Tỏi có màu trắng hay phớt hồng. Nước ta trồng tỏi vào khoảng 10 – 11 dương lịch trên nền đất tơi xốp nhiều mùn. Tỏi củ sẽ được thu hoạch vào tháng 1 năm sau, phơi khô để dùng lâu dài.II. Sử dụng tỏi
Ta dùng ánh Tỏi (Bulbus allii) là củ cây tỏi mà ta thường dùng làm vị thuốc
Chế cồn tỏi 1/5 với cồn 60%, cồn này bảo quản trong tủ lạnh 6 tháng vẫn còn tác dụng.

III. Thành phần hoá học
Trong tỏi có một ít iod, protein và tinh dầu. Cứ 100kg tỏi củ sẽ thu đợc 60 – 200 gam tinh dầu. Hoạt chất dùng làm thuốc của tỏi là aliin C6H10 OS2. Aliin có ở tinh dầu tỏi. Nó là một hợp chất Sunfua có tác dụng diệt vi khuẩn rất mạnh với tụ liên cầu – Staphylococcus, Streptococus, Salmonella, E.coli, tả, lỵ, trực khuẩn gây bệnh bạch hầu và vi khuẩn gây thối rữa.
Trong tỏi tươi, không có chất alixin ngay mà có chất aliin, một axit amin. Dưới tác dụng của men alinaza cũng có trong củ tỏi, mới cho chất alixin. Quá trình thuỷ phân của aliin chỉ xẩy ra khi nó gặp men alinaza trong môi trường nước. Điều này giải thích cho ta tại sao khi sử dụng tỏi cần phải nghiền hay giã nát rồi ngâm trong nước cất lạnh.

IV. Tác dụng dược lý
1.Đối với vi sinh vật gây bệnh.
Alixin có hoạt phổ kháng sinh rất rộng và mạnh. Thực tế có tác dụng với cả vi khuẩn lẫn virus và cả nguyên sinh động vật.
Kết quả kháng sinh đó của Alixin với vi khuẩn:
Đường kính vòng vô khuẩn với Staphylococcus: 42mm
Với Shigella fexneri: 32mm
Với Shigella Shiga: 42mm
Với E.Coli: 36mm
Với Salmonella typhy  : 36mm
Với B.subtilis: 46mm
Hâu hết các loại vi khuẩn gây bệnh cho người và gia súc ở giai đoạn dinh dưỡng đều bị tỏi tiêu diệt. Tác dụng diệt khuẩn của alixin rất mạnh. Trong ống nghiệm alixin pha loãng ở nồng độ 1/85.000 – 1/125.000 đã đủ sức ức chế sự phát triển của Staphylococcus, Streptococcus, Salmonella… cũng trong điều kiện như thế cloramphenicol pha loãng ở nồng độ 1/5.000 vẫn không có tác dụng với Salmonella.
Thực tế tỏi còn có tác dụng diệt cả virut cúm gây bệnh cho người.

2. Đối với nguyên sinh động vật.
Nước tỏi 5% ức chế rất nhanh sự hoạt động của Amip. Khi tiếp xúc với alixin, amip co lại thành một khối tròn, mất khả năng vận động và bám vào thành ruột. Dưới tác dụng của nớc tỏi 5% những con amip còn sống sót cũng mất hết khả năng sinh sản.

3. Đối với gia cầm, gia súc và người:
Tỏi được coi như một vị thuốc “bổ” nó có tác dụng kích thích sự tiêu hoá do làm tăng khẳ năng tiết dịch vị, dịch mật, dịch ruột.
Tỏi còn làm tăng sự hấp thụ Vitamin B1 theo cơ chế :
Alixin + Thiamin ===A Alithiazin, chất này đã cõng vitamin B1 hấp thụ nhanh chóng qua thành ruột.
Với gia súc, gia cầm, ăn tỏi thường xuyên còn có tác dụng kích thích tăng trọng và đề phòng đợc một số bệnh: Tụ huyết trùng, thương hàn, bạch lỵ…
Ở người, cồn tỏi 1/5 trong cồn 60% liều 10-20 giọt một ngày, chia 2 lần, có tác dụng làm giảm huyết áp do làm giãn mạch quản.

V. Cơ chế kháng sinh
– Alixin – một kháng sinh thảo mộc rất mạnh, là do 5 Nguyên tử oxy hoạt động trong phân tử Alixin.
– Alixin cạnh tranh với axit amin cystein – yếu tố sinh trưởng và phát triển hầu hết các vi khuẩn gây bệnh ở người và gia súc.
Vì vi khuẩn bị mất yếu tố sinh trưởng nên không phát triển được.
*Đặc điểm của kháng sinh alixin
– Alixin dễ bị nhiệt và ánh sáng phân huỷ, làm mất nguyên tố oxy hoạt động vì thế làm mất tác dụng kháng sinh. Nhiệt độ càng cao, khả năng diệt khuẩn của tỏi càng giảm. Trong khi chế biến, không cho tỏi tiếp súc với nhiệt độ cao (đun, sắc…)
– Alixin tinh khiết là một chất dầu không màu hoà tan trong cồn, benzen, ether, trong nước không ổn định, dễ bị phân huỷ, trong môi trờng axit nhẹ dễ bị ảnh hưởng. Khi pha chế thuốc để tiêm hay dung dịch nhỏ mũi tốt nhất nên pha trong môi trường axit nhẹ.
– Alixin dễ gây kích ứng da và niêm mạc. Ta có thể dùng tỏi hay cồn để xoa bóp ngoài da, điều trị các ổ viêm ở thời kỳ :sưng – nóng – đỏ – đau.
– Alixin không bị PABA (axit paraamino benzoic) cạnh tranh. Ta dùng tỏi điều trị rộng rãi các vết thương có mủ.

VI. Liều lượng
Trâu – Bò – Ngựa :    30 – 40g tỏi củ.
Dê – Cừu – lợn    :    10 – 20g.
Thỏ – Gia cầm     :    1 – 2g.

VII. Ứng dụng và một và bài thuốc kinh nghiệm
Dùng tỏi chữa các chứng bệnh viêm đường tiêu hoá: Dạ dày và ruột do vi khuẩn amip gây ra, cả ở thể mãn và thể cấp, đều cho kết quả rất tốt.
– Chữa các chứng liệt dạ cỏ, chớng bụng đầy hơi, táo bón, của tất cả các động vật nuôi.
– Chữa các bệnh về đờng hô hấp: viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi do alixin đợc bài tiết qua đường hô hấp.
– Dùng chữa các ở viêm áp xe, chảy máu, vết thương nhiễm trùng đều cho kết quả tốt. Nếu đem so sánh với việc chữa bằng Penicilin thì dùng tỏi chữa vết thương nhanh lành hơn.

Một bài thuốc kinh nghiệm.
i) Bệnh liệt dạ cỏ trâu bò
3 – 4 củ tỏi giã cho hoà trong 300 ml rượu cho uống.

ii) Vết thương nhiễm trùng, bệnh thối loét da thịt của lợn.
Rửa sạch vết thơng bằng nước chè đặc hay các nước lá chát khác. Sau cùng rửa lại bằng nước tỏi 10%.
Tỏi giã nhỏ trộn với dầu thực vật và than xoan lượng như nhau nghiền nhỏ, trộn thật đều rôi bôi, phết vào vết thơng sau khi đã rửa sạch.

iii) Chữa đóng dấu lợn.
Dùng 30 – 40 gr tỏi giã nhỏ, trộn trong 100 ml nước cất 2 lần lắc kỹ, chờ 2 – 3 giờ lọc qua gạc vô trùng (8 lớp), tiêm bắp sâu từ 2 – 5 ml cho 1 con lợn tuỳ trọng lượng, tiêm 2 lần trong ngày.

iv) Chữa giun chỉ vịt
Mổ bươu lấy hết giun, sau đó dùng tỏi giã nhỏ trộn lẫn với than xoan hay than hoạt tính, thêm dầu thực vật lượng như nhau, nghiền thật mịn rồi bôi lên vết mổ.

Nguồn: Tài liệu dược thú y – TS. BÙI THỊ THO

Related Articles

Add Comment